۱۷ درصد جمعیت پس از جنگ نیازمند مداخلات روانشناختی؛ ۲۵ خدمت بهزیستی در کانون‌های سلام محله

به گزارش خبرنگار روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، یازدهمین نشست پویش ملی خیزش برای ایران با محوریت سلامت روان و مشاوره خانواده به میزبانی سازمان بهزیستی کشور و با حضور سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، ضیا هاشمی معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور و دبیر پویش ملی خیزش برای ایران و مجید فولادیان رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان برگزار شد.

این پویش با هدف تقویت همبستگی اجتماعی، افزایش مشارکت مردمی و بهره‌گیری از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، نهادهای مدنی و تشکل‌های مردمی برای مواجهه با مسائل اجتماعی کشور پس از جنگ تحمیلی اخیر شکل گرفته است. در یازدهمین نشست این پویش، راهکارهای ارتقای سلامت روان، توسعه خدمات مشاوره، افزایش تاب‌آوری اجتماعی و گسترش فعالیت‌های محله‌محور با حضور مسئولان و کارشناسان مورد بررسی قرار گرفت.

سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور در این نشست با اشاره به اقدامات این سازمان در دوران پس از جنگ اظهار کرد: سازمان بهزیستی دو پیمایش ملی درباره وضعیت سالمندان و جامعه هدف خود در دوران پساجنگ انجام داده تا آثار و پیامدهای این شرایط بر سلامت روان و وضعیت اجتماعی افراد به‌صورت علمی ارزیابی شود.

وی با بیان اینکه بهزیستی در این دوره حدود ۱۷ پویش ملی را اجرا کرده است، افزود: از مهم‌ترین این پویش‌ها می‌توان به سنجش سلامت روان و سلام محله اشاره کرد، جنگ اگرچه آسیب‌هایی به همراه دارد اما فرصت‌هایی مانند افزایش همبستگی اجتماعی نیز ایجاد می‌کند و باید این ظرفیت ارزشمند در کشور تقویت و گسترش یابد.

حسینی با اشاره به اهمیت مداخله زودهنگام در آسیب‌های روانی ناشی از جنگ گفت: اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و دیگر تروماهای ناشی از جنگ اگر در سه ماه نخست شناسایی و مداخله شوند در بسیاری از موارد قابل درمان هستند و سازمان بهزیستی در همان زمان طلایی، غربالگری سلامت روان را آغاز کرد و اکنون نیز مرحله مداخلات تخصصی در حال اجراست.

رئیس سازمان بهزیستی کشور از همکاری همراه اول در اجرای این طرح قدردانی کرد و افزود: این اپراتور با ارسال ۶۴ میلیون پیامک امکان مشارکت گسترده مردم در غربالگری سلامت روان را فراهم کرد که یکی از مهم‌ترین اقدامات به هنگام کشور در ایام جنگ بود.

وی با بیان اینکه نتایج این طرح برای ارائه به هیئت دولت آماده شده است، تصریح کرد: بر اساس یافته‌های اولیه حدود ۱۷ درصد جمعیت نیازمند مداخلات جدی روانشناختی هستند و ضروری است دستگاه‌های مختلف با تقسیم کار ملی در این زمینه مشارکت کنند.

حسینی درباره نحوه ارجاع افراد به مراکز تخصصی گفت: دانش‌آموزان و معلمان به مراکز مشاوره آموزش و پرورش، دانشجویان به مراکز مشاوره وزارت علوم، جامعه ایثارگری به مراکز مشاوره بنیاد شهید، مددجویان کمیته امداد و سازمان بهزیستی به مراکز مشاوره این دو نهاد و سایر اقشار نیز به مراکز وابسته به وزارت بهداشت و وزارت ورزش و جوانان هدایت می‌شوند تا خدمات تخصصی به‌صورت هماهنگ ارائه شود.

برنامه روانشناختی ویژه برای ۴ استان درگیر جنگ

وی با تأکید بر ضرورت توسعه خدمات مشاوره افزود: سال گذشته ۷۰ میلیارد تومان اعتبار برای توسعه خدمات مشاوره اختصاص یافت که این رقم در سال جاری به ۲۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته است همچنین برای چهار استان آسیب‌دیده از جنگ اخیر، برنامه ویژه‌ای برای ارائه خدمات روانشناختی طراحی و اجرا شده است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور، محله‌محوری را مهم‌ترین رویکرد دولت چهاردهم دانست و گفت: زمانی که مسئولیت سازمان بهزیستی را بر عهده گرفتم و تأکید رئیس‌جمهور بر محله‌محوری را دیدم، خود را مخاطب این سیاست دانستم و طرح سلام محله یا سلامت اجتماعی محله‌محور را آغاز کردیم.

وی با اشاره به زیرساخت‌های اجرای این طرح افزود: یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعالیت محله‌محور، کمبود کانون‌های در دسترس بود به همین منظور، ۲۷۵۰ کانون شامل مراکز مثبت زندگی، مدارس، مساجد و دیگر پایگاه‌های محلی برای اجرای طرح انتخاب شدند و سه هزار تسهیلگر آموزش‌دیده سازمان بهزیستی مسئول ساماندهی فعالیت‌های محله‌محور شدند.

حسینی با اشاره به نتایج اجرای پویش یک‌ماهه سلام محله گفت: در این پویش از مردم پرسیده شد که آیا آمادگی مشارکت در فعالیت‌های داوطلبانه محله خود را دارند که ۳۷۰ هزار نفر اعلام آمادگی کردند. این افراد برای مشارکت در حوزه‌هایی همچون خدمات عمومی، فعالیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای، سلامت و بهداشت، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، ورزش، اوقات فراغت، محیط زیست و گردشگری ثبت‌نام کردند و استان مازندران بیشترین تعداد داوطلب را به خود اختصاص داد.

وی ادامه داد: پس از پایان پویش، مهم‌ترین سؤال این بود که چگونه باید این ظرفیت اجتماعی حفظ شود. بهترین راهکار، ساماندهی داوطلبان در گروه‌های اجتماع‌محور سازمان بهزیستی از جمله CBR، گروه‌های همیار، صندوق‌های مالی خرد، همیاران سلامت روان، مانا، خاتم، پازک، پاترا و ... است.

۲۵ خدمت بهزیستی در سلام محله

رئیس سازمان بهزیستی کشور با تشریح مفهوم محله‌محوری اظهار کرد: تحقق محله‌محوری از سه مسیر امکان‌پذیر است. نخست انتقال خدمات دولت به سطح محلات، دوم ایجاد ساختارهای محلی مبتنی بر شوراها و انتخابات محلی و سوم خودیاری و همیاری داوطلبانه مردم که مؤثرترین و پایدارترین شیوه محسوب می‌شود. آنچه سازمان بهزیستی در طرح سلام محله دنبال می‌کند مبتنی بر همین الگوی سوم است یعنی شناسایی ظرفیت‌های انسانی محلات، توانمندسازی مردم، حل مسائل از درون محله و ایفای نقش حمایتی دولت. البته دو شیوه دیگر نیز می‌توانند در قالب یک مدل تلفیقی از این رویکرد پشتیبانی کنند.

حسینی با اشاره به ظرفیت‌های اجرایی سازمان بهزیستی در محلات گفت: در قالب این طرح، ۲۵ نوع فعالیت در۲۷۵۰ کانون محله‌محور پیش‌بینی شده که از جمله آن‌ها می‌توان به ۷۷۴ کانون خاتم، ۶۹۲ مرکز سی بی آر، ۶۳۷ گروه مانا، ۴۲۸ مرکز مهارت‌آموزی، ۲۰۲ تسهیلگر اشتغال و ۱۴۲ پایگاه فعال غربالگری بینایی اشاره کرد.

وی از اجرای مرحله دوم طرح نیز خبر داد و افزود: در این مرحله سایر مجموعه‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از جمله صندوق بازنشستگی کشوری، سازمان تأمین اجتماعی، سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای، بانک رفاه کارگران، بانک توسعه تعاون و معاونت‌های تخصصی وزارتخانه به طرح محله‌محوری می‌پیوندند و خدمات خود را از طریق کانون‌های محلی ارائه خواهند کرد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور درباره مرحله سوم اجرای طرح گفت: پیشنهاد ما این است که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، سامانه و اپلیکیشن جامعی طراحی کند تا همه دستگاه‌های اجرایی، خدمات، محل ارائه، زمان و پایگاه‌های خدمت خود را در آن ثبت کنند این سامانه می‌تواند تصویر دقیقی از وضعیت خدمات‌رسانی در محلات ارائه دهد و دسترسی مردم به خدمات را تسهیل کند. ما در سازمان بهزیستی می‌توانیم طرح این سامانه را آماده کنیم و پس از ارائه به هیئت دولت در صورت حمایت رئیس‌جمهور یا معاون اول رئیس‌جمهور می‌تواند به زیرساخت اصلی اجرای سیاست محله‌محوری در کشور تبدیل شود.

حسینی در پایان با اشاره به مشارکت‌های مردمی در دوران جنگ اظهار کرد: در ایام جنگ، مردم هزار و ۷۵۰ میلیارد تومان کمک نقدی و غیرنقدی به سازمان بهزیستی اختصاص دادند که نسبت به دوره مشابه رشد ۴۱۰ درصدی را نشان می‌دهد این مشارکت‌ها بیانگر آن است که سازمان بهزیستی توانسته است حدود پنج درصد از ظرفیت و انرژی مشارکت اجتماعی جامعه را فعال و احیا کند.

در ادامه ابراهیم غفاری مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به آثار روانی جنگ اظهار کرد: جنگ علاوه بر خسارت‌های جسمانی، پیامدهای گسترده‌ای بر سلامت روان افراد بر جای می‌گذارد و از همین رو سازمان بهزیستی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخصصی خود، برنامه‌های متعددی را برای کاهش آسیب‌های روانی و حمایت از افراد در معرض بحران اجرا کرده است.

وی با بیان اینکه تیم‌های محب (مداخلات روانی اجتماعی در بلایا) و خط مشاوره تلفنی ۱۴۸۰ از مهم‌ترین ظرفیت‌های سازمان در مدیریت بحران هستند، افزود: این خدمات با هدف کاهش استرس، پیشگیری از بروز اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، ارائه حمایت عاطفی و انجام کمک‌های اولیه روان‌شناختی به آسیب‌دیدگان ارائه می‌شود.

غفاری ادامه داد: در ایام جنگ، ۵ هزار و ۴۵۷ داوطلب تیم‌های محب در سراسر کشور به ارائه کمک‌های اولیه روان‌شناختی پرداختند تا از تشدید آسیب‌های روحی و روانی افراد جلوگیری شود.

۳۸۲ هزار تماس با ۱۴۸۰ در ایام جنگ

مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی با اشاره به عملکرد خط مشاوره ۱۴۸۰ گفت: این خط در تمامی نقاط کشور در دسترس شهروندان است و ۵۱۰ روان‌شناس به‌صورت شبانه‌روزی در آن خدمات تخصصی ارائه می‌کنند. در این مدت، بیش از۳۸۲ هزار تماس با خط ۱۴۸۰ برقرار شد که از این تعداد ۱۱۳ هزار تماس مرتبط با پیامدهای جنگ و حدود ۲۰۳ هزار تماس مربوط به مسائل و مشکلات خانوادگی بود.

وی درباره اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان نیز توضیح داد: این طرح در سه مرحله اجرا شد. در مرحله نخست، افراد با استفاده از یک ابزار غربالگری ۹ سؤالی از نظر وضعیت سلامت روان ارزیابی شدند. افرادی که در سطح خطر متوسط یا بالا قرار داشتند وارد مرحله دوم شدند تا از نظر اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) مورد ارزیابی دقیق‌تر قرار گیرند.

غفاری افزود: در این فرآیند افراد پرخطر در صورت تمایل شماره تماس خود را برای دریافت خدمات تخصصی ثبت می‌کردند همچنین افراد دارای خطر متوسط، محتوای آموزشی و توصیه‌های روان‌شناختی دریافت کرده و برای بهره‌مندی از خدمات تخصصی به خط مشاوره ۱۴۸۰ هدایت می‌شدند.

وی با تأکید بر اینکه ارجاع افراد متناسب با سطح خطر و نیاز آنان انجام شده است، گفت: در این مسیر، همکاری دستگاه‌های مختلف از جمله وزارت ورزش و جوانان نقش مؤثری در ارائه خدمات داشت. اکنون طرح وارد مرحله ارائه خدمات و پیگیری فعال شده و پس از ارجاع، وضعیت افراد در بازه‌های زمانی ۷، ۱۴ و ۳۰ روزه از سوی مراکز ارائه‌دهنده خدمات به‌صورت مستمر پیگیری می‌شود تا از تداوم حمایت‌های روان‌شناختی و پیشگیری از بروز مشکلات بعدی اطمینان حاصل شود.

مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی با اشاره به رعایت کامل اصول اخلاق حرفه‌ای و محرمانگی اطلاعات شرکت‌کنندگان خاطرنشان کرد: در مجموع ۴۳۵ هزار و ۱۵۹ نفر در طرح ملی سنجش سلامت روان مشارکت کردند که از این تعداد، ۷۰ هزار و ۷۲۳ نفر در گروه پرخطر قرار گرفتند.۳۶ هزار و ۷۴۴ نفر از افراد پرخطر برای دریافت خدمات تخصصی، اطلاعات تماس خود را در سامانه ثبت کردند در حالی که ۳۳ هزار و ۹۷۹ نفر تمایلی به ثبت شماره تماس نداشتند و ترجیح دادند از سایر مراکز خدمات دریافت کنند.

غفاری ادامه داد: کارشناسان سازمان با حدود ۳۶ هزار نفر از متقاضیان تماس گرفتند که ۲۵ هزار و ۹۱۱ نفر پاسخگو بودند و ۱۰ هزار و ۸۳۳ نفر پاسخ ندادند البته برای برقراری ارتباط با این افراد طی یک هفته چندین بار تلاش شد و در صورت عدم پاسخ، پرونده آنان از چرخه پیگیری خارج شد. در نهایت ۲۳ هزار و ۲۶۸ نفر برای دریافت خدمات تخصصی روان‌شناختی به مراکز منتخب معرفی شدند.

مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی درباره ویژگی‌های شرکت‌کنندگان در این طرح نیز اظهار کرد: ۵۵ درصد شرکت‌کنندگان زن و ۴۵ درصد مرد بودند. همچنین زنان خانه‌دار، افراد  با مشاغل آزاد و کارمندان بیشترین مشارکت را در این طرح داشتند و از نظر سطح تحصیلات نیز دارندگان مدرک دیپلم و کارشناسی بیشترین فراوانی را به خود اختصاص دادند.

بیشترین افراد پرخطر در تهران

غفاری در پایان با اشاره به پراکندگی جغرافیایی مشارکت‌کنندگان گفت: استان‌های مازندران، تهران، گلستان، خوزستان و فارس بیشترین میزان مشارکت را در اجرای طرح داشتند. همچنین تهران بیشترین تعداد افراد پرخطر را به خود اختصاص داد و پس از آن استان‌های خراسان رضوی، اصفهان و فارس در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند.

در پایان این نشست از استان‌ها و دستگاه‌های برتر مشارکت‌کننده در اجرای پویش ملی سلامت روان تقدیر شد.

در این مراسم، از قدسیه آبشناس مدیرکل بهزیستی استان گلستان، حسین نورعلیوند مدیرکل بهزیستی استان ایلام،‌گازرانی مدیرکل بهزیستی استان خراسان جنوبی، رحمانی مدیرکل بهزیستی استان مازندارن و نادر هومنیان مدیرکل بهزیستی استان یزد به پاس همکاری و مشارکت مؤثر در اجرای برنامه‌های پویش ملی سلامت روان تجلیل به عمل آمد.